Angst voor vuurwerk en onweer


Hond met angst
Zowel bij onweer als vuurwerk is er sprake van een plots opkomend hard geluid en beiden kunnen bij dieren angst veroorzaken. Katten kruipen in deze situaties vaak weg onder het bed, terwijl honden heel uiteenlopend kunnen reageren. Gaande van onrust, verstarring, een starende blik en het tonen van verschillende lichaamssignalen die op angst wijzen, zoals een staart tussen de benen. Erg vervelende situaties dus, maar gelukkig is er wel wat tegen te doen.

Onze voorkeur gaat daarbij uit om het probleem te behandelen en dus de hond of kat te leren dat vuurwerk en onweer iets is waar men niet bang voor hoeft te zijn. De tweede optie is om symptomatisch te handelen en de periode van angst voor het dier zo aangenaam mogelijk te maken. Dit doen wij bij voorkeur zonder gebruik van medicatie.



Gedragstherapie
Voor katten is gedragstraining natuurlijk niet zo heel gemakkelijk, maar voor honden is dit de manier bij uitstek om angst voor onweer en vuurwerk te behandelen. Het verdient dus de voorkeur om, daar waar mogelijk is, gedragstherapie in te zetten. Hiervoor zijn twee mogelijkheden: op basis van desensitatie of middels counterconditioneren. Bij beiden wordt een cd met onweer of vuurwerkgeluiden gebruikt.

Desensitatie
Desensitatie is een vorm van gedragstherapie die gebruikt wordt om een dier minder gevoelig voor een stimulus te maken om daarmee de reacties van angst en fobie in een bepaalde situatie dus te verminderen.

Bij desensitatie wordt het geluid van vuurwerk of onweer op een dergelijk zacht niveau gezet dat de hond geen tekenen van angst vertoont, maar het geluid uiteraard wel waarneemt. De hond wordt gedurende meerdere opeenvolgende dagen een aantal maal per dag voor 5 tot 10 minuten aan dit geluid blootgesteld. Wanneer de hond het opzetten van het geluid niet meer opvalt, wordt voorzichtig het volume van het geluid verhoogd tot op een niveau dat de hond het geluid wel waarneemt, maar geen angst vertoont. Vervolgens wordt op dezelfde wijze steeds een stapje verder behandeld. Het nadeel van deze methode is dat desensitatie gemakkelijk verdwijnt en de hond dus weer angst voor vuurwerk en onweer kan ontwikkelen als het geluid niet vaak genoeg gehoord wordt.

Counterconditioneren
Bij voorkeur wordt de hond eerst met succes gedesensiteerd voordat met het counterconditioneren wordt gestart. Bij counterconditioneren is het doel om een positieve reactie bij onweer of vuurwerk te krijgen. Het resultaat is dat elke keer dat het onweert of vuurwerk wordt afgestoken de hond niet angstig reageert maar aan eten of spelen denkt. Vuurwerk of onweer is dan niet meer met angst, maar met een positieve emotie verbonden.

Net zoals bij desensitatie wordt met een laag volume gestart waarbij de hond minimale tekenen van angst vertoont. Tijdens de periode waarin het geluid wordt gehoord wordt lekker eten gegeven of met de hond gespeeld. Zodra het spelen of het eten tot een einde komt, wordt ook het geluid uit gezet. Een tweede manier is om het geluid van onweer of vuurwerk kort te laten horen en daarna meteen een beloning te geven of kort met de hond te spelen. De timing tussen het presenteren van het geluid en de beloning luistert bij deze training heel nauw. Het volume van het geluid wordt bij couterconditioneren, op dezelfde wijze als bij desensitatie, geleidelijk verhoogd.

Waar op gelet dient te worden
Voorwaarde voor het slagen van bovenstaande vormen van gedragstherapie is dat het geluid wat tijdens de training wordt gehoord zoveel mogelijk met de werkelijke situatie overeenkomt. Dit betekent niet alleen dat de opname van vuurwerk- en onweergeluiden van goede kwaliteit moet zijn, maar dat de geluidsboxen tijdens de training ook zo geplaatst zijn dat het voor de hond zoveel mogelijk lijkt alsof het geluid van buiten komt. Verder dient de cd-speler het geluid ook goed weer te kunnen geven, daarvoor zijn onder andere goede bassfrequenties en stereogeluid belangrijk. Wat betreft de cd mag de geluidsintensiteit van de opname niet te veel schommelen. De hond moet tijdens de training overigens voldoende ruimte hebben om bij angst van de geluidsbron weg te kunnen lopen. Het totale leerproces kan zeven maanden in beslag nemen.

Trainingscursussen
Het beste is natuurlijk om van een gekwalificeerde gedragstherapeut begeleiding te krijgen. Trainingen en cursussen in groepsverband raden wij echter af, de kans bestaat namelijk dat een hond de angst van andere honden in de groep overneemt.



Maatregelen nemen tijdens onweer of vuurwerk
Als gedragstherapie niet mogelijk is of niet succesvol is geweest, is de tweede keuze om tijdens het vuurwerk of periode van onweer een aantal maatregelen te nemen om de angst bij het dier zoveel mogelijk te reduceren en de situatie voor het dier zo aangenaam mogelijk te maken.

          - Probeer jezelf normaal te gedragen
            Geef het goede voorbeeld aan uw huisdier en laat zien dat u niet bang bent. Geef geen extra vertroetelingen want
            daarmee wordt het angstige gedrag beloond.
          - Zorg voor een rustige omgeving
            Doe op de kamer waar de kat of hond zit de gordijnen dicht en zet wat rustige muziek op. Dek een vogelkooi af.
          - Geef katten rust
            De plaats die de kat uitkiest is een plaats waar hij zich het veiligst voelt. Probeer een kat dus niet tegen zijn zin in
            onder het bed vandaan te halen.
          - Laat uw huisdier niet alleen thuis
          - Houd katten op oudjaarsdag de hele dag binnen
          - Neem op oudjaarsdag maatregelen voor het uitlaten van uw hond
            Vermijd momenten en plaatsen waar vuurwerk afgestoken wordt en zorg dat de hond niet plotseling kan ontsnappen.
          - Zorg ervoor dat uw huisdier goed geïdentificeerd is
            Mocht uw huisdier desondanks toch nog vluchten, dan is met een goede identificatie uw huisdier weer snel thuis.
          - Rond oud en nieuw tijdelijk uit logeren
            Vooral voor honden is het geen probleem om even een paar dagen te gaan logeren naar een adres buiten de
            bebouwde kom waar meestal geen of in ieder geval veel minder vuurwerk wordt afgestoken.



Kalmeringsmiddelen
De komst van onweer is meestal niet ver van te voren te voorspellen, waardoor bij angst tegen onweer de mogelijkheid om kalmeringsmiddelen te gebruiken zeer klein is. Bij vuurwerk is dat natuurlijk een ander verhaal en is het wel mogelijk om met kalmerende middelen de angst bij hond of kat te verminderen. In principe zijn wij geen grote voorstander van het verstrekken van medicatie bij vuurwerkangst. Het effect kan tegenvallen, kan bij sommige soorten medicaties zelfs averechts werken en kan bovendien bij de echte medicaties tot nogal wat bijwerkingen leiden.

Voedingssupplementen, feromonen, homeopathie
De veiligste middelen behoren niet tot de echte medicatie. Voorbeelden hiervan zijn voedingssupplementen, feromonenverdampers, feromonenhalsbanden en homeopathische middelen. Het nadeel van dergelijke middelen is dat het niet zeker is of ze voldoende resultaat geven en dat met de toediening ruim van te voren (dagen tot weken) gestart moet worden. Het voordeel is wel dat deze middelen volkomen veilig in gebruik zijn en geen vervelende versuffende of lichamelijke bijwerkingen geven.

Echte kalmeringsmiddelen
Daarnaast bestaan er verschillende soorten echte medicaties die bij vuurwerkangst voorgeschreven kunnen worden. De kans op een goed resultaat is bij deze middelen groter. Het nadeel is echter dat deze medicaties ook wat bijwerkingen kunnen veroorzaken. Dieren die kalmeringsmiddelen hebben gekregen mogen dus absoluut niet alleen gelaten worden.

Geef geen narcosetabletjes!
Tot voor kort werd er door dierenartsen veelvuldig narcosetabletjes bij vuurwerkangst voorgeschreven. Het gaat hier om middelen met ACP (acepromazine), zoals Vetranquil, Neurotranq, Calmivet en Sedalin. Uit recente onderzoeken is echter gebleken dat deze middelen de honden en katten alleen lichamelijk verslappen waardoor een dier versuft lijkt. Uw huisdier ervaart bij deze medicatie dus nog steeds angst maar kan deze door de spierverslapping niet meer uiten. Het is zelfs zo dat acepromazine het dier gevoeliger voor geluid en angst maakt en de angstwaarneming juist groter wordt dan zonder deze medicatie. Daarnaast heeft ACP nog een aantal vervelende bijwerkingen:
          - geeft (lichte) sedatie en dus is het gebruik niet geheel zonder gevaar
          - heeft een spierverslappende werking
          - maakt het dier gevoeliger voor geluid
          - verhoogt het angstgevoel
          - verlaagt de bloeddruk met eventueel flauwvallen en shock als gevolg
          - verlaagt de lichaamstemperatuur
          - veroorzaakt een droge mond en obstipatie
          - verlaagt de drempel voor epileptische aanvallen
          - verlaagt de agressiedrempel (honden kunnen eerder gaan bijten)
          - geeft coördinatiestoornissen
          - tast het leervermogen aan

Welke medicaties beter en veiliger zijn
Het zal duidelijk zijn dat wij bij vuurwerkangst geen medicatie op basis van acepromazine verstrekken. Mogelijke alternatieven zijn medicaties die ook wel voorgeschreven worden voor dieren met epilepsie of gedragsproblemen. Deze hebben, ten opzichte van het gebruik van acepromazine, een aantal voordelen en minder bijwerkingen.